Choć branża finansowa biła na alarm, a konsultacje publiczne przybrały rozmiary rzadko spotykane w polskim procesie legislacyjnym, kierunek zmian jest już przesądzony. Nowa ustawa o kredycie konsumenckim, nad którą od miesięcy pracuje Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zapowiada jedno z najostrzejszych „dokręceń śruby” na rynku kredytowym od kilkunastu lat.
Protesty banków, firm pożyczkowych i organizacji branżowych nie zatrzymały regulatora – w kluczowych punktach UOKiK pozostaje nieugięty.
Skala zainteresowania projektem mówi sama za siebie. Tabela z uwagami zgłoszonymi w ramach opiniowania liczy blisko tysiąc stron. Do niemal każdego artykułu projektu odniesiono się krytycznie, często wielokrotnie. Mimo to w najbardziej kontrowersyjnych obszarach autorzy ustawy nie zamierzają ustępować. Nowe przepisy mają zastąpić obowiązującą od 2011 r. ustawę o kredycie konsumenckim i jednocześnie wdrożyć unijną dyrektywę CCD2. W praktyce będzie to swoista „kredytowa konstytucja”, regulująca niemal wszystkie formy pożyczania pieniędzy – z wyjątkiem kredytów mieszkaniowych.
Reklama kredytu jak paczka papierosów
Jednym z najbardziej zapalnych punktów projektu są nowe zasady reklamowania kredytów. U ich podstaw leży założenie znane już z unijnych regulacji: kredyt to produkt ryzykowny, a konsument musi być o tym wyraźnie informowany. Stąd pomysł obowiązkowych ostrzeżeń, przypominających te znane z opakowań papierosów – komunikaty o kosztach pożyczania pieniędzy mają stać się stałym elementem materiałów marketingowych.
Unijna dyrektywa daje państwom członkowskim możliwość pójścia o krok dalej. Z tej opcji UOKiK skorzystał, tworząc rozbudowaną listę zakazów reklamowych. Według projektu niedozwolone będą reklamy, które sugerują poprawę sytuacji finansowej dzięki kredytowi, bagatelizują znaczenie innych zobowiązań, przedstawiają kredyt jako formę oszczędzania lub sposób na podniesienie poziomu życia, podkreślają łatwość i szybkość uzyskania finansowania, uzależniają rabaty od zaciągnięcia kredytu czy oferują długie odroczenia spłaty rat.
To właśnie te zapisy wzbudziły największy sprzeciw branży. Banki i pożyczkodawcy zwracają uwagę, że punkty dotyczące „poprawy sytuacji finansowej”, „zwiększania zasobów” czy „szybkości” były dotąd fundamentem reklamy wizerunkowej, nieopartej wyłącznie na parametrach cenowych. Ich zdaniem nowe regulacje mogą pozbawić rynek jakiegokolwiek bezpiecznego „punktu zaczepienia” w komunikacji z klientem.
Organizacje branżowe pytają wprost: czy wskazanie celu kredytu – remontu mieszkania, zakupu sprzętu AGD czy konsolidacji zadłużenia – będzie już uznane za sugerowanie poprawy sytuacji finansowej? Postulują doprecyzowanie przepisów i wyraźne dopuszczenie reklam opartych na celu finansowania. Wątpliwości budzi także nieostrość pojęć – czy hasło „kredyt w 2 godziny” to już zakazane „podkreślanie szybkości”?
Odpowiedź regulatora jest jednoznaczna. UOKiK powołuje się na dyrektywę CCD2 i podkreśla, że ostrzejsze regulacje mieszczą się w granicach prawa unijnego. W jego ocenie konkurencja na rynku ma przenieść się z obietnic i emocji na twarde dane: oprocentowanie, opłaty, prowizje i pełne przykłady reprezentatywne. Reklamy typu „pierwsza rata za pół roku” czy „pierwszej raty nie płacisz” najprawdopodobniej odejdą do historii.
Nowy limit kosztów pozaodsetkowych
Drugą dużą zmianą, która wywołuje poruszenie, jest wprowadzenie zupełnie nowego limitu kosztów pozaodsetkowych dla kredytów w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz kart kredytowych. Chodzi o opłaty i prowizje, a nie same odsetki, które już dziś podlegają ustawowym ograniczeniom. Zgodnie z projektem ich maksymalna wysokość ma wynosić 2 proc. przyznanego limitu kredytowego.
Dotąd w polskim prawie taki limit nie istniał. Ograniczenia kosztów pozaodsetkowych dotyczyły innych form kredytu konsumenckiego, a szczególny, wyższy próg przewidziano jedynie dla krótkoterminowych „chwilówek”. Nic dziwnego, że nowe rozwiązanie budzi sprzeciw instytucji finansowych. W uwagach powtarzają się dwa argumenty: brak precyzji przepisów (czy obejmą one np. opłaty za wypłaty z bankomatów lub przewalutowanie?) oraz zbyt niski poziom limitu, nieuwzględniający specyfiki kart kredytowych.
UOKiK częściowo przyznał rację w kwestii doprecyzowania zapisów, ale w sprawie samej wysokości limitu pozostał nieugięty. Zaproponowany próg ma zostać utrzymany, co oznacza, że rynek – zwłaszcza segment niebankowych kart kredytowych – czeka poważna przebudowa oferty.
Spór, który dopiero się zaczyna
Choć konsultacje dobiegły końca, to bynajmniej nie zamyka dyskusji. Nowa ustawa o kredycie konsumenckim będzie jedną z najważniejszych zmian w regulacjach dotyczących finansów osobistych w 2026 r. Kontrowersje zapewne powrócą na etapie prac parlamentarnych, gdzie projekt może jeszcze ulec modyfikacjom. Jedno jest jednak pewne: kierunek obrany przez regulatora oznacza wyraźne zaostrzenie zasad gry.
Zgodnie z obecnym harmonogramem nowe przepisy mają wejść w życie 20 listopada 2026 r. Dla konsumentów oznacza to większą ochronę i bardziej przejrzyste informacje. Dla branży finansowej – konieczność dostosowania modeli biznesowych do rzeczywistości, w której marketing ustępuje miejsca twardym liczbom, a swoboda w kształtowaniu opłat zostaje wyraźnie ograniczona. Wbrew protestom, kredytowy krajobraz w Polsce ma się wkrótce zmienić – i to na długo.
