Opinia Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie polskich kredytów hipotecznych opartych o WIBOR zelektryzowała zarówno sektor bankowy, jak i pełnomocników kredytobiorców.
Dokument, wydany 11 września, ma charakter doradczy i nie przesądza jeszcze o wyroku, ale kierunek interpretacji prawa europejskiego wskazany przez Trybunał może przesądzić o setkach tysięcy spraw. W Polsce funkcjonuje dziś ok. 1,9 mln czynnych umów kredytów złotowych ze zmiennym oprocentowaniem, opartych właśnie o WIBOR. Spłaca je ponad 3,3 mln osób, głównie rodzin. Stąd tak duża uwaga wokół tej sprawy.
TSUE: metoda wyznaczania WIBOR poza kontrolą sądów
Rzecznik Generalny w swojej opinii (sygn. C-471/24) wskazał, że sądy krajowe nie mogą badać metody ustalania wskaźnika WIBOR. To oznacza, że nie ma podstaw do podważania samego mechanizmu referencyjnego, który – jak przypomniał Rzecznik – podlega regulacjom unijnym, w tym rozporządzeniu BMR (2016/1011). Wskazano też, że szczegółowe informacje dotyczące wyliczania wskaźnika są publicznie dostępne i zapewnia je administrator – GPW Benchmark. Tym samym sądy mają badać wyłącznie to, czy klauzula oprocentowania w umowie była sformułowana w sposób jasny, przejrzysty i zrozumiały dla konsumenta.
Banki: to koniec prób podważania WIBOR
Dla banków to jasny sygnał, że WIBOR pozostaje legalnym i zgodnym z prawem wskaźnikiem. Piotr Bodył-Szymala, doradca prezesa Santandera, podkreśla, że Rzecznik potwierdził brak podstaw do kwestionowania wskaźnika. Tadeusz Białek, prezes ZBP, dodaje, że opinia jasno mówi: unijne przepisy nie wymagają od banków szczegółowego tłumaczenia metody kalkulacji WIBOR-u. – Jeśli Trybunał pójdzie tym tropem, skończą się próby podważania fundamentów rynku finansowego – komentuje mec. Wojciech Wandzel z kancelarii KKG Legal, reprezentującej banki.
Kredytobiorcy: w centrum uwagi obowiązki informacyjne
Inaczej opinię czytają kancelarie reprezentujące klientów. Ich zdaniem, choć sam WIBOR jest bezpieczny, to nadal można atakować umowy kredytowe poprzez zarzut, że banki nie wywiązywały się z obowiązków informacyjnych. – Rzecznik wyraźnie wskazał, że klauzule oprocentowania mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli nie były wytłumaczone prostym i zrozumiałym językiem. To daje konsumentom pole do działania – uważa Jędrzej Jachira z kancelarii Sobota Jachira.
Podobnie oceniają prawnicy kancelarii Frejowski–Twardygrosz, którzy prowadzą sprawę przeciw PKO BP, w wyniku której sąd w Częstochowie skierował pytania prejudycjalne do TSUE. Według mec. Sebastiana Frejowskiego oraz adwokatów Adrianny Twardygrosz i Marcina Smolca, bank powinien ujawniać nie tylko nazwę wskaźnika i fakt, że opiera się na rynku międzybankowym, ale też główne elementy wpływające na jego wysokość, w tym rolę szacunków banków. Ograniczanie się do kilku wybranych informacji mogło – ich zdaniem – zniekształcać obraz ryzyka i kosztów kredytu.
Opinia a jej interpretacje
Problem w tym, że sama treść opinii Rzecznika wydaje się nie potwierdzać tak daleko idących oczekiwań konsumentów. W motywie nr 57 dokumentu czytamy, że „wymóg przejrzystości przewidziany w dyrektywie 93/13 (…) nie zobowiązuje kredytodawcy do bezpośredniego przekazywania bardziej szczegółowych informacji na temat metody wyznaczania wskaźnika referencyjnego niż informacje wymagane na podstawie rozporządzenia 2016/1011”. To oznacza, że szczegółowe technikalia pozostają po stronie administratora wskaźnika, a banki mają jedynie wskazać, jakie ryzyka i konsekwencje dla konsumenta wynikają z zastosowania zmiennego oprocentowania.
– Banki muszą mówić jasno o ryzyku i wpływie na koszt kredytu, ale nie muszą tłumaczyć algorytmu – podkreśla mec. Bartosz Miąskiewicz z kancelarii CMS Cameron McKenna, która reprezentowała PKO BP przed TSUE.
Co będą badać sądy?
Zdaniem ekspertów, po tej opinii główną linią sporu staną się obowiązki informacyjne. Anna Sekura-Konopka, radca prawny z kancelarii Konieczny, Polak i Partnerzy, zauważa, że sądy będą sprawdzać, czy klient rzeczywiście wyraził świadomą zgodę na warunki umowy. Ważne stanie się to, czy bank przekazał pełną wiedzę o możliwych skutkach zmian stóp i czy konsument mógł zrozumieć konsekwencje finansowe kredytu w całym okresie jego trwania. – W sprawach WIBOR-owych większe znaczenie niż w sprawach frankowych będą mieć dowody: umowy, załączniki, dokumentacja sprzedażowa i zeznania stron – mówi Sekura-Konopka.
WIBOR bezpieczny, ale pole do sporów pozostaje
Choć wiele wskazuje na to, że WIBOR jako wskaźnik referencyjny nie zostanie podważony, to opinia otwiera furtkę do sporów o jakość informacji przekazywanych klientom. Banki uspokajają, że w setkach wyroków sądy już potwierdziły brak abuzywności klauzul oprocentowania. Ale kancelarie konsumentów zapowiadają, że będą skrupulatnie analizować każdą umowę, by dowodzić uchybień w informowaniu o ryzyku.
Rzecznik TSUE przypomniał jednak, że Trybunał nie podejmuje decyzji, które mogłyby podważyć fundamenty systemu finansowego Unii, opartego na oficjalnych wskaźnikach referencyjnych. Wyrok spodziewany jest pod koniec 2025 r. i dopiero on ostatecznie rozstrzygnie, jak polskie sądy mają patrzeć na klauzule WIBOR.
Na dziś mamy więc dwa światy interpretacji. Banki ogłaszają zwycięstwo i koniec niepewności wokół WIBOR. Pełnomocnicy kredytobiorców mówią: pole walki przesuwa się tylko na inny front – rzetelność obowiązków informacyjnych. A kto faktycznie ma rację, okaże się dopiero, gdy sędziowie TSUE zabiorą głos w wyroku.
