Darmowy kredyt konsumencki: Wyrok TSUE ws. zaniżenia RRSO

Poznaj autora
Udostępnij

Na początku marca 2024 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał przełomowy wyrok dotyczący błędnie wyliczonej Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania (RRSO) w kredytach konsumenckich.

Orzeczenie potwierdza, że zaniżenie RRSO skutkuje sankcją kredytu darmowego, co może mieć szerokie konsekwencje dla polskiego rynku kredytowego.

Sankcja kredytu darmowego – definicja

Sankcja kredytu darmowego jest instytucją, która pozbawia przychodów kredytodawcę, jeśli ten dopuści się chociażby jednego z naruszeń wskazanych w art. 45 pkt. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Przykładem jest wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z 1 lutego 2022 r., sygn. akt I C 2961/21, gdzie sąd uznał, że po skutecznym złożeniu oświadczenia przez konsumenta, kredytobiorca spłaca tylko otrzymaną kwotę, bez odsetek i prowizji.

Rosnąca liczba pozwów przeciwko bankom

Wzrost liczby pozwów przeciwko bankom jest zauważalny. Bank PKO BP ujawnił, że do końca 2023 roku toczyło się 1159 spraw dotyczących kredytów gotówkowych. Analizując udział PKO BP w rynku, można przypuszczać, że liczba wszystkich spraw może przekraczać 10 000. W 2024 roku liczba ta prawdopodobnie wzrośnie, przewyższając nawet sprawy związane z kredytami walutowymi.

Co kwestionują konsumenci?

Głównym zarzutem kredytobiorców jest doliczanie kosztów, takich jak prowizje czy ubezpieczenia, do kwoty kredytu i pobieranie od nich odsetek. TSUE nigdy szczegółowo nie rozpatrywał tej kwestii, jednak w wyroku z 21 kwietnia 2016 r. (C-377/14) wskazano, że odsetki powinny być naliczane tylko od faktycznie udostępnionych środków. Błędnie wskazane RRSO może skutkować sankcją kredytu darmowego, zgodnie z art. 30 pkt 1 ppkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim.

TSUE o RRSO

TSUE już kilkakrotnie zajmował się kwestiami związanymi z RRSO. W sprawie C-714/22 dotyczącej bułgarskiego rynku kredytowego, TSUE potwierdził, że zaniżenie RRSO skutkuje sankcją kredytu darmowego. Wyrok z 1 marca 2024 r. wskazuje, że błędnie podana RRSO uniemożliwia konsumentowi prawidłowe określenie zobowiązań, co skutkuje sankcją pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i opłat.

Przypadki sądowe związane z RRSO

Polskie sądy już kilkakrotnie zwracały się do TSUE z pytaniami dotyczącymi skutków błędnie wyliczonego RRSO. W sprawie C-678/22 skierowanej przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza dotyczącej umowy pożyczkowej z Profi Credit Polska, TSUE nie wydał ostatecznego orzeczenia, ponieważ pożyczkodawca zakończył sprawę polubownie. Podobnie było w bułgarskiej sprawie C-489/21, gdzie Banka DSK EAD również zakończył spór polubownie.

Nowe zapytania do TSUE

Aktualnie znane są dwa zapytania do TSUE dotyczące błędnie określonego RRSO: zapytanie C-742/23 skierowane przez Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy w sprawie przeciwko Provident S.A., oraz zapytanie C-71/24 w sprawie przeciwko Alior Bank skierowane przez Sąd Rejonowy, Wydział I. Te świeże zapytania prawdopodobnie doczekają się odpowiedzi najwcześniej w połowie 2025 roku.

Wyrok TSUE – kluczowe znaczenie

Wyrok TSUE z 1 marca 2024 r. w sprawie C-714/22 (S.R.G. przeciwko Profi Credit Bulgaria) ma kluczowe znaczenie również dla polskich kredytobiorców. W sentencji orzeczenia stwierdzono:

„(…) wskazanie RRSO, która nie odzwierciedla dokładnie wszystkich tych kosztów, pozbawia konsumenta możliwości określenia zakresu jego zobowiązania w taki sam sposób jak brak podania tej stopy. W konsekwencji sankcja pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i opłat w przypadku wskazania RRSO, która nie obejmuje całości tych kosztów, odzwierciedla wagę takiego naruszenia i ma charakter odstraszający i proporcjonalny.”

Problematyka zaniżania i zawyżania RRSO

W Polsce banki często doliczają prowizje do kredytu, co powoduje, że poziom RRSO w umowie jest zazwyczaj zawyżony. Jednak w sytuacji, gdy bank zalicza dodatkowe koszty do całkowitej kwoty kredytu, RRSO może być zaniżone. Warto wspomnieć, że wiele banków używa funkcji XIRR do wyliczania poziomu RRSO, co może skutkować niedokładnym wyliczeniem, ponieważ funkcja XIRR nie wylicza dokładnie poziomu RRSO zgodnie z definicją zawartą w załączniku nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim.

Brak RRSO w umowie kredytowej

TSUE wypowiadał się także w kwestii braku RRSO w umowie kredytowej. Zgodnie z sentencją orzeczenia C‑76/10, brak wskazania RRSO w umowie skutkuje sankcją kredytu darmowego. Błędnie określone RRSO może być kluczowym argumentem w sporach sądowych.

Najczęstsze uchybienia uznawane przez sądy

Argument, który najczęściej przekonywał sądy do uwzględnienia powództwa i zmiany kredytu na darmowy, to błędnie wskazana całkowita kwota kredytu oraz niepoprawnie wyliczone RRSO. Obecna linia orzecznicza nie jest jeszcze ugruntowana, ale wyrok TSUE powinien ułatwić polskim sądom podejmowanie decyzji. Liczymy, że sądy przestaną zawieszać postępowania sądowe w oczekiwaniu na kolejne wyroki TSUE, co stało się tendencją w ostatnim czasie.

Podsumowanie

Orzeczenie TSUE z marca 2024 r. potwierdzające, że zaniżenie RRSO skutkuje sankcją kredytu darmowego, otwiera nowy rozdział w ochronie konsumentów. Polskie sądy będą musiały dostosować się do tych wytycznych, co może znacząco wpłynąć na sposób, w jaki banki formułują swoje umowy kredytowe. W najbliższych latach setki tysięcy konsumentów mogą odzyskać koszty kredytu, co stanowi ważny krok w kierunku większej sprawiedliwości na rynku finansowym.

Zapisz się na newsletter!

Bądź na bieżąco z naszymi newsami & ofertami

Thank you for subscribing to the newsletter.

Oops. Something went wrong. Please try again later.

Powiązane posty